धनुषा-नेपाल एक कृषि प्रधान देश हो, जहाँ अधिकांश जनसंख्या गाउँमा बसोबास गर्छ। गाउँ प्राकृतिक रूपमा सुन्दर, शान्त र हरियालीले भरिएको भए पनि त्यहाँका बासिन्दाहरू विभिन्न समस्याबाट पीडित छन्। यिनै समस्याहरूलाई समेटेर व्यक्त गरिने असन्तुष्टिलाई “गाउँको गुनासो” भनिन्छ।
सबैभन्दा ठूलो गुनासो भनेको सडक तथा यातायातको अभाव हो। धेरै गाउँहरू अझै पनि पक्की सडकबाट जोडिएका छैनन्। वर्षाको समयमा हिलो र बाढीका कारण आवतजावत निकै कठिन हुन्छ। यसले दैनिक जीवन मात्र होइन, आपतकालीन अवस्थामा अस्पताल पुग्न पनि समस्या उत्पन्न गर्छ।
त्यसैगरी, खानेपानीको समस्या पनि गाउँमा गम्भीर छ। धेरै ठाउँमा सफा र सुरक्षित पानीको पहुँच छैन। मानिसहरूले टाढाबाट पानी बोकेर ल्याउनुपर्छ, जसले समय र श्रम दुवै खेर जान्छ। यसका कारण स्वास्थ्य समस्या पनि बढ्ने गरेको छ।
बिजुली र सञ्चार सुविधा पनि पर्याप्त छैन। कतिपय गाउँमा अझै नियमित विद्युत् सेवा छैन, र इन्टरनेट वा फोनको पहुँच कमजोर छ। यसले शिक्षा, व्यापार र सूचना आदानप्रदानमा बाधा पुर्याउँछ।
शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा को अवस्था पनि सन्तोषजनक छैन। विद्यालयहरूमा आवश्यक शिक्षक र सामग्रीको कमी छ, जसले गुणस्तरीय शिक्षा दिन गाह्रो बनाउँछ। स्वास्थ्य चौकीहरूमा औषधि र दक्ष जनशक्तिको अभावले गर्दा सामान्य बिरामीको उपचार पनि कठिन हुन्छ।
अर्को प्रमुख गुनासो भनेको रोजगारीको अभाव हो। गाउँमा पर्याप्त रोजगारीका अवसर नहुँदा युवा वर्ग विदेश पलायन हुन बाध्य छन्। यसले परिवार र समाज दुवैमा असर पारिरहेको छ।
अन्त्यमा, गाउँको विकासका लागि सरकार र स्थानीय निकायले यी गुनासाहरूलाई गम्भीरतापूर्वक लिन आवश्यक छ। आधारभूत सेवा–सुविधाको विस्तार, रोजगारी सिर्जना र जनचेतना अभिवृद्धि मार्फत मात्र गाउँको समग्र विकास सम्भव छ। जब गाउँ विकसित हुन्छ, तब मात्र देशको समृद्धि सम्भव हुन्छ।
-नवीन श्रेष्ठ(शिक्षक)
